تأثیر تغییرات اقلیمی بر ژنتیک دامی

با افزایش بی‌سابقه دما، نوسانات بارندگی و گسترش پدیده‌های اقلیمی شدید، صنعت دامپروری جهانی با چالش‌های نوظهوری مواجه شده است. یکی از ابعاد کمتر دیده‌شده ولی بسیار حیاتی، تأثیر تغییرات اقلیمی بر ساختار ژنتیکی دام‌هاست.                                                         

این شرایط، نه‌تنها عملکرد دام‌ها را مختل می‌کند، بلکه فرآیند انتخاب طبیعی و اصلاح نژادی را نیز دگرگون می‌سازد.

🧬 تأثیرات اقلیمی بر صفات ژنتیکی دام‌ها

1. تحمل حرارتی (Heat Tolerance):
   افزایش دمای محیط، دام‌هایی با توانایی دفع گرما، تعریق بهتر، تنفس منظم‌تر و پوست روشن‌تر را در اولویت بقای طبیعی قرار داده است.
2. اثر بر صفات تولیدی:
   تنش گرمایی باعث کاهش چشم‌گیر در تولید شیر، کاهش باروری، و افت رشد روزانه می‌شود. این امر فشار ژنتیکی بر انتخاب دام‌هایی با تحمل بالاتر وارد کرده است.
3. افزایش ابتلا به بیماری‌ها:
   گرم شدن اقلیم، باعث گسترش دامنه ناقلین و پاتوژن‌ها شده است. در نتیجه، ژن‌های مرتبط با مقاومت ایمنی و متابولیکی نقش حیاتی‌تری در اصلاح نژادی ایفا می‌کنند.
4. کاهش تنوع ژنتیکی:
   در اثر انتخاب‌های محیطی شدید، احتمال حذف نژادهای بومی یا ژنوتیپ‌های کم‌تولید ولی مقاوم، افزایش می‌یابد و این تهدیدی برای منابع ژنتیکی است.

⚖ فرصت‌ها و چالش‌ها برای اصلاح نژاد

• چالش: نژادهای پربازده فعلی (مانند هلشتاین) در برابر تنش‌های اقلیمی حساس‌اند و بازدهی آن‌ها کاهش می‌یابد.
• فرصت: نژادهای بومی مقاوم به گرما و خشکی (مانند سیستانی، سرابی و بلوچی) می‌توانند پایه ژنتیکی نژادهای جدید سازگار با اقلیم آینده باشند.
• ضرورت: تعریف مجدد اهداف اصلاح نژاد، از تمرکز صرف بر تولید بالا به سمت مقاومت، پایداری و سازگاری اقلیمی.

🛠 راهکارهای ژنتیکی برای انطباق با تغییر اقلیم

1. انتخاب ژنوتیپ‌های مقاوم:
   بهره‌گیری از نشانگرهای ژنتیکی مانند ژن‌های تنظیم دما (مثلاً HSP70) یا ژن‌های مقاومت به بیماری.
2. برنامه‌های تلاقی هدفمند:
   استفاده از نژادهای بومی در برنامه‌های تلاقی برای خلق نسل‌هایی با تحمل بهتر و تولید مناسب.
3. فناوری‌های نوین:
   • ژنومیکس و اپی‌ژنتیک برای شناسایی ژن‌های کلیدی سازگاری.
   • ویرایش ژن (CRISPR) برای تنظیم صفات حیاتی در برابر تنش اقلیمی.
   • مدل‌سازی هوشمند اقلیم–ژنوتیپ برای پیش‌بینی کارایی نژادها در آینده.
4. حفاظت فعال از تنوع ژنتیکی:
   شناسایی، ذخیره‌سازی و تقویت نژادهای بومی به‌عنوان منبع ژنتیکی راهبردی برای نسل‌های آینده.

🔄 نتیجه‌گیری

تغییر اقلیم، تنها یک تهدید زیست‌محیطی نیست، بلکه یک نیروی محرک ژنتیکی در دگرگونی دامپروری است. مدیریت هوشمند ژنوتیپ‌ها، اصلاح نژادهای سازگار و حفظ تنوع ژنتیکی، تنها راه مواجهه پایدار با آینده‌ای گرم‌تر و ناپایدارتر است.

سرنوشت دامپروری فردا، در گرو تصمیم‌های ژنتیکی امروز است.